Napansin ni Rafael na hindi na ako tulad ng dati na lahat ng bagay ay ipinapaalam ko pa sa kanya.

Nagkaroon ng pagkakataon sa kompanya na magpadala ng empleyado sa ibang siyudad para sa pangmatagalang assignment. Nakapirma na ako sa transfer papers bago ko pa naalala na hindi ko man lang siya tinanong.

Nagpakasal ang matalik kong kaibigan sa isang resort sa tabing-dagat at paulit-ulit akong sinabihan na isama ang boyfriend ko.

Pero mag-isa akong pumunta.

Kahit noong kailangan kong ma-confine para sa isang minor surgery…

Ako mismo ang nagpa-schedule ng checkup, nag-asikaso ng mga papeles, at nag-book ng kuwarto sa ospital.

Nalaman iyon ni Rafael at agad siyang napakunot-noo sa gitna ng hallway ng ospital.

“May sakit ka pala, bakit hindi mo sinabi sa akin?”

Iniabot niya ang kamay niya.

“Ibigay mo sa akin ang medical file mo. Ako na ang kakausap sa doktor.”

Halos awtomatiko akong sumagot.

“Okay lang. Kaya ko naman mag-isa.”

Pagkasabi ko noon…

Pareho kaming natahimik.

Dahil isang buwan pa lang ang nakalipas…

Ako iyong babaeng kahit anong kakainin sa umaga ay kailangan pang itanong sa kanya.

—

Napatingin sa akin nang may pagtataka ang attending doctor.

“Bukas na agad ang operation mo? Akala ko hihintayin mo munang makabalik si Dr. Rafael mula sa business trip niya.”

Mahina akong ngumiti.

“Kaya ko naman pong asikasuhin mag-isa ang sarili ko.”

Halos lahat sa ospital na iyon kilala ako.

Iyong babaeng sobrang dependent kay Rafael.

Kapag nilalagnat, tatawag agad.

Kapag sumasakit ang ulo, hahanapin siya.

Kahit madaling-araw, pipilitin siyang makinig sa mga walang kwentang kuwento ko.

Pero ngayon…

Ako mismo ang pumirma sa consent form para sa surgery.

Ako mismo ang magpapa-confine.

Hindi man lang siya nasabihan.

Paglabas ko ng consultation room, bigla kong nakita si Rafael.

May dala pa siyang maleta, halatang kararating lang at dumiretso agad sa ospital.

Kasama niya si Bianca, ang intern niya.

Suot ni Bianca ang itim na coat na sobrang pamilyar sa akin.

Dahil regalo ko iyon kay Rafael noong third anniversary namin.

Napatingin siya sa akin at bahagyang kumunot ang noo.

“Nandito ka na naman?”

Na naman.

Isang simpleng salita lang pero sapat para sumikip ang dibdib ko.

Parang isa lang akong istorbo sa buhay niya.

Kinuha niya ang medical file ko at mabilis na binasa.

“Busy ako bukas.”

“Ipagpaliban mo muna ang surgery hanggang next week. Sasamahan kita kapag free na ako.”

Kinuha ko ulit ang folder sa kamay niya.

“Hindi na kailangan.”

Sobrang kalmado ng boses ko na pati ako ay nanibago.

Matagal niya akong tinitigan.

Siguro hindi niya inakalang darating ang araw na hindi na ako maghahabol sa kanya.

Noon, kahit maliit na sugat lang sa daliri ko, umiiyak na agad ako sa harap niya.

Kahit mamimili lang ng damit, kailangan ko pang ipa-approve sa kanya.

Pero ngayon…

Parang estranghero na lang ang turing ko sa kanya.

Habang inaagaw ko ang file ko, aksidenteng nahulog ang paper bag na hawak niya.

May maliit na kahon ng gamot na gumulong sa sahig.

Napatigil ako nang mabasa ko ang pangalan nito.

Pills.

Namutla si Bianca.

Mabilis iyong pinulot ni Rafael.

“Huwag kang mag-isip ng kung anu-ano.”

Malamig ang tono niya, parang nagpapaliwanag lang sa pasyente.

“Masakit lang talaga ang puson niya kaya niresetahan siya.”

Agad yumuko si Bianca.

“Sorry po ate… masyado ko lang naaabala si Rafael.”

Mas hinigpitan pa niya ang yakap sa coat.

“Sana maging strong din ako tulad ninyo…”

Napatawa ako nang mahina.

Naalala ko noong minsang hindi ako makatayo dahil sa sobrang sakit ng puson ko at tinanong ko si Rafael kung anong department ang dapat kong puntahan.

Dalawang salita lang ang sinagot niya noon.

“Mag-search ka.”

Noong nagtampo ako, saka pa siya nainis.

“Matanda ka na pero lahat na lang itatanong mo sa akin?”

“Hindi puwedeng sa akin umiikot ang buhay mo.”

Nakakatawa talaga.

Iyong lalaking laging nagsasabing maging independent ako…

Siya rin iyong kayang ihatid sa ospital ang ibang babae hatinggabi dahil lang masakit ang tiyan nito.

Kung dati siguro iyon, malamang nagwala na ako.

Pero ngayon, kalmado ko lang sinabi:

“Bilhan mo rin siya ng heating pad.”

“At saka ipagtimpla mo ng mainit na tsokolate mamaya.”

Namula agad si Bianca.

“Hindi po gano’n…”

Akala ni Rafael nagtatampo lang ako.

Napahilot siya sa sentido.

“Galit ka pa rin ba dahil hindi kita nasabihan tungkol sa trip ko?”

Napangiti na lang ako nang mapait.

Tatlong linggo ang nakalipas, birthday niya.

Halos hindi ako natulog kakaovertime para lang magkaroon ng day off.

Ako mismo ang nagluto ng paborito niyang pagkain.

Matagal ko nang inihanda ang regalo niya.

Pero magdamag akong naghintay at hindi siya umuwi.

Hanggang sa makita ko ang story ni Bianca sa social media.

Nasa ibang bansa pala sila para sa isang medical conference.

Magkatabi silang nakangiti sa picture.

Habang ang birthday cake na inihanda ko…

Nalamigan na sa mesa buong gabi.

Tinawagan ko siya noon.

Pero malamig lang ang sagot niya.

“Work trip lang naman iyon.”

“Mas importante ang trabaho kaysa birthday.”

“Huwag mo namang gawing issue lahat.”

Hindi ko na napigilang magtanong noon.

“Sa buhay mo ba… ako talaga ang laging nasa pinakahuli?”

Tahimik siya sandali.

Pagkatapos ay malamig niyang sinabi:

“Hindi ka kalmado ngayon.”

“Pagbalik ko na tayo mag-usap.”

—

Pagkatapos ng tawag na iyon…

Pumirma ako sa transfer papers papunta sa ibang siyudad.

Paulit-ulit pang nagtanong ang boss ko.

“Hindi mo muna kakausapin ang boyfriend mo?”

Umiling lang ako.

“Hindi na kailangan.”

Dahil noong gusto kong lumipat ng trabaho dati, lagi niyang sinasabi:

“Buhay mo iyan. Huwag mo akong gawing tagapagdesisyon.”

Pero kay Bianca…

Kaya niyang maglaan ng ilang oras para tulungan itong ayusin ang internship papers.

Kaya niyang makinig sa mga simpleng reklamo nito.

Kaya niyang bumiyahe nang malayo para lang bumili ng dessert na gusto nito.

Akala ko noon ganoon lang talaga siya—malamig at detached.

Hanggang sa nakita ko kung paano siya maging malambing sa ibang babae.

—

Hinila ni Bianca ang manggas niya.

“Kuya Rafael… nahihilo po ako…”

Agad siyang inalalayan ni Rafael.

Punong-puno ng pag-aalala ang mukha niya.

At doon ko biglang narealize…

Pagod na pagod na pala akong magmahal nang mag-isa.

Kinuha ko ang cellphone ko para umalis na.

Pero biglang tumunog ang tawag mula sa ospital.

“Miss Sofia?”

“Lumabas na po ang additional test results ninyo.”

“Mas seryoso po ang kondisyon ninyo kaysa sa inaasahan namin… kailangan pong may pumirma ulit sa surgery documents.”

Hindi naman malakas ang boses ng nurse.

Pero sobrang tahimik ng hallway.

Biglang napalingon si Rafael sa akin.

Nanigas ang mukha niya.

At sa unang pagkakataon…

Nakitaan ko siya ng takot.

“Ano’ng sakit mo?”

Sa unang pagkakataon matapos ang napakaraming taon…

Nakakita ako ng takot sa mga mata niya.

Hindi iyong inis.

Hindi iyong malamig na pagod na madalas niyang ipinapakita sa tuwing ako ang kaharap niya.

Kundi totoong takot.

Pero nakakapagtaka.

Noon, matagal ko nang hinihintay na makita ko siyang matakot mawala ako.

Ngayong nangyari na…

Wala na pala iyong ibig sabihin.

Tahimik kong ibinulsa ang cellphone ko.

“Wala namang seryoso.”

Pilit akong ngumiti.

“Minor surgery lang.”

“Hindi nagsasalita nang ganoon ang nurse kung minor lang.” Halos madiin ang boses ni Rafael.

Lumapit pa siya.

“Let me see the results.”

Agad kong hinila paatras ang folder.

“Hindi kailangan.”

Mas lalong kumunot ang noo niya.

“Bakit parang ibang tao ka na makitungo sa akin?”

Hindi ko napigilang matawa nang mahina.

“Ibang tao?”

“Rafael, hindi ba ikaw naman ang matagal nang unang nagbago?”

Natahimik siya.

Sa tabi niya, alanganing nakatayo si Bianca.

Parang gusto niyang magsalita pero hindi alam kung paano.

Maya-maya, dumating ang nurse.

“Miss Sofia? Kailangan na po kayong i-admit.”

Tumango ako.

Pero bago pa ako makalakad, biglang hinawakan ni Rafael ang pulsuhan ko.

“Ako ang sasama.”

Napatingin ako sa kamay niya.

Mainit pa rin.

Pamilyar pa rin.

Dating simpleng hawak lang niya, sapat na para mapakalma ako.

Pero ngayon…

Parang wala na akong maramdaman.

Dahan-dahan kong inalis ang kamay ko.

“Hindi na kailangan.”

“Sofia.”

“May kasama naman akong sarili ko.”

Tuluyan akong tumalikod.

At sa likod ko…

Wala ni isang hakbang na sumunod.

—

Tatlong oras ang operasyon.

Pagmulat ko ng mata, puting kisame agad ang bumungad sa akin.

Mabigat ang katawan ko.

Masakit ang tiyan ko.

At tuyo ang lalamunan ko.

“Sofia?”

Napalingon ako.

Nandoon si Mama.

Namumugto ang mata.

Mahigpit niyang hawak ang kamay ko.

“Bakit hindi mo sinabi sa amin agad?”

Mahina akong ngumiti.

“Ayos lang naman ako.”

Bigla siyang napaiyak.

“Hindi ito simpleng sakit!”

“Kung mas lumala pa nang konti, baka—”

“Mama.”

Mahina kong pinisil ang kamay niya.

“Ayos na po.”

Napansin kong may isa pang tao sa labas ng pinto.

Tahimik lang na nakatayo.

Si Rafael.

Hindi na siya nakaayos tulad ng dati.

Gusot ang polo niya.

Namumula ang mga mata na parang matagal na walang tulog.

Nang magtama ang tingin namin, agad siyang lumapit.

“Kumusta pakiramdam mo?”

Normal na tanong.

Pero paos ang boses niya.

Parang hirap na hirap siyang magsalita.

“Okay lang.”

Tumango siya pero hindi umalis.

Pagkatapos ng ilang segundong katahimikan, mahina niyang sinabi:

“Why didn’t you tell me?”

Napatingin ako sa kisame.

“Kapag sinabi ko ba… may magbabago?”

Parang tinamaan siya ng malakas.

Bigla siyang natahimik.

At doon ko unang nakita…

Naalala niya lahat.

Naalala niya kung ilang beses akong naghintay.

Ilang beses akong nagmakaawa para sa kaunting oras niya.

Ilang beses akong umiyak habang nakatitig sa unread messages niya.

Pero wala siyang ginawa.

Dahil sigurado siyang hindi ako aalis.

Sigurado siyang kahit gaano siya kalamig…

Ako pa rin ang babalik.

Maya-maya, mahina siyang nagsalita.

“I’m sorry.”

Napapikit ako.

Ang tagal kong hinintay marinig ang dalawang salitang iyon.

Pero ngayong dumating na…

Parang huli na lahat.

—

Pagkalipas ng isang linggo, lumabas ako ng ospital.

At kinabukasan din—

Lumipad ako papunta sa bago kong assignment.

Bagong siyudad.

Bagong apartment.

Bagong buhay.

Hindi ko sinabi kay Rafael ang exact address ko.

Hindi ko rin siya kinontak.

Pero halos araw-araw siyang nagme-message.

“Kumain ka na ba?”

“Uminom ka ng gamot?”

“Malamig diyan. Huwag kang magpupuyat.”

Dating simpleng messages lang iyon.

Pero noon ko lang narealize…

Kaya naman pala niyang maging maalaga.

Hindi lang dati para sa akin.

Sa umpisa, hindi ako sumasagot.

Hanggang sa isang gabi, nagpadala siya ng picture.

Sunog na fried rice.

Kasama ang message:

“Third attempt ko na ito.”

Hindi ko napigilang matawa.

Si Rafael.

Iyong lalaking halos hindi marunong magluto ng instant noodles noon.

Biglang natutong magluto.

Pagkatapos noon, unti-unti na akong nagre-reply.

Maikli lang.

“Mukhang sunog.”

“Oo nga.”

“’Wag mo nang subukan ulit.”

“Pero sabi mo favorite mo fried rice.”

Napatigil ako habang nakatitig sa screen.

Matagal bago ako nakasagot.

“Dati iyon.”

Hindi na siya nagreply.

Pero makalipas ang ilang minuto…

May dumating na isa pang message.

“Can I still learn your new favorites?”

—

Lumipas ang tatlong buwan.

Mas gumanda ang buhay ko sa bagong siyudad.

Mas naging busy ako.

Mas naging tahimik.

At higit sa lahat…

Mas naging masaya ako sa sarili kong mundo.

Hindi na ako iyong babaeng umiikot lang ang buhay sa isang tao.

Natuto akong mag-isa.

Natuto akong unahin ang sarili ko.

At doon ko narealize—

Kapag tama ang pagmamahal, hindi mo kailangang magsumamo para mapansin.

—

Isang gabi, umuulan nang malakas nang may biglang kumatok sa apartment ko.

Pagbukas ko ng pinto…

Nandoon si Rafael.

Basang-basa.

Hingal.

Parang dire-diretsong bumiyahe.

Napakurap ako.

“Ano’ng ginagawa mo rito?”

Hindi siya agad sumagot.

Tinitigan niya lang ako na parang ilang buwan niya akong hindi nakita.

Pagkatapos ay mahina siyang nagsalita.

“Na-miss kita.”

Nanikip nang bahagya ang dibdib ko.

Pero nanatili akong tahimik.

Huminga siya nang malalim.

“Sofia… alam kong wala akong karapatang humingi pa ng chance.”

“Alam kong sobra kitang nasaktan.”

“Pero noong araw na nakita kitang nakahiga sa hospital bed…”

Napapikit siya.

“At first time kong naisip na kaya pala kitang mawala.”

Tahimik ang buong hallway.

Tanging ulan lang ang maririnig.

Maya-maya, inilabas niya ang isang maliit na paper bag.

“Inaral kong lutuin lahat ng favorite mo.”

Napababa ang tingin ko.

May laman iyong maliit na lunch box.

Medyo pangit ang itsura.

Halatang hindi gawa ng sanay.

Pero bigla kong naalala—

Noon, ako lang palagi ang gumagawa ng effort.

Ako lang ang tumatakbo.

Ako lang ang sumusubok umintindi.

At ngayon…

Siya naman.

Namumula ang mata niyang tumingin sa akin.

“Sofia.”

“Pwede bang ako naman ang manligaw ulit sa’yo?”

Tahimik akong napangiti.

Hindi dahil bumalik agad lahat.

Hindi dahil nawala ang sakit.

Kundi dahil sa wakas…

Naintindihan na rin niya.

Na ang pagmamahal ay hindi lang pagtanggap.

Kundi pagpili.

Pagbibigay.

At pag-aalaga rin.

Kinuha ko ang paper bag sa kamay niya.

Tumingin siya sa akin na parang naghihintay ng hatol.

Pagkatapos ay bahagya akong tumabi sa pinto.

“Pumasok ka muna.”

Nanlaki agad ang mata niya.

“At baka masunog mo na naman ang kusina kapag iniwan kitang mag-isa.”

Sa unang pagkakataon matapos ang napakatagal na panahon—

Napatawa si Rafael nang totoo.

At habang unti-unting humihina ang ulan sa labas…

Pakiramdam ko, sa wakas—

Unti-unti na ring gumagaan ang puso ko.